โรคปริทันต์ในสุนัขและแมว: สาเหตุ 4 ระยะ และวิธีป้องกัน

โรคปริทันต์ (Periodontal Disease) เป็นโรคช่องปากที่พบบ่อยที่สุดในสุนัขและแมว สัตว์เลี้ยง 80% จะมีภาวะนี้ก่อนอายุ 3 ปี แต่เจ้าของส่วนใหญ่ไม่รู้ เพราะโรคเริ่มต้นอย่างเงียบ ๆ ก่อนที่จะมีอาการชัดเจน สิ่งที่น่ากังวลที่สุดคือเมื่อกระดูกรองรับฟันถูกทำลายไปแล้ว มันไม่สามารถงอกขึ้นมาใหม่ได้ ทำให้การป้องกันตั้งแต่เนิ่น ๆ สำคัญกว่าการรักษา

โรคปริทันต์คืออะไร?

โรคปริทันต์คือการติดเชื้อแบคทีเรียและการอักเสบของเหงือก เอ็นยึดฟัน และกระดูกรองรับฟัน โรคนี้โจมตีเนื้อเยื่อที่ค้ำจุนฟันอยู่จากด้านใน โดยเริ่มจากคราบแบคทีเรียที่มองไม่เห็น ก่อนจะสะสมกลายเป็นหินปูนและทำลายโครงสร้างภายในปาก

• สัตว์เลี้ยง 80% เริ่มมีโรคปริทันต์ก่อนอายุ 3 ปี
• สุนัขและแมวพันธุ์เล็ก-ทอยมีความเสี่ยงสูงกว่า เพราะฟันอัดแน่นในขากรรไกรขนาดเล็ก
• โรคนี้ลามเงียบโดยไม่มีอาการ จนกว่าความเสียหายจะรุนแรง

4 ระยะของโรคปริทันต์

มาตรฐาน AVDC (American Veterinary Dental College) แบ่งโรคออกเป็น 4 ระยะ ซึ่งมีความสำคัญมากต่อการวางแผนการรักษา

ระยะที่ 1 — เหงือกอักเสบ (Gingivitis) ระยะเดียวที่ย้อนกลับได้

เหงือกแดงและบวม แต่ยังไม่มีการสูญเสียกระดูกรองรับฟัน หากรักษาและดูแลฟันอย่างถูกต้องในระยะนี้ สามารถฟื้นฟูให้กลับเป็นปกติได้ทั้งหมด

ระยะที่ 2 — ปริทันต์อักเสบระยะต้น (ถาวร)

เริ่มมีการสูญเสียกระดูกน้อยกว่า 25% อาจยังไม่มีอาการชัดเจน แต่ความเสียหายที่เกิดขึ้นแล้วไม่สามารถฟื้นฟูได้

ระยะที่ 3 — ปริทันต์อักเสบระดับปานกลาง (ถาวร)

สูญเสียกระดูก 25-50% มีร่องลึกรอบฟัน สัตว์เลี้ยงอาจแสดงอาการเจ็บปวดชัดเจนขึ้น เช่น กินอาหารเฉพาะข้างเดียว หรือหยุดแทะของเล่น

ระยะที่ 4 — ปริทันต์อักเสบขั้นรุนแรง (ถาวร)

สูญเสียกระดูกมากกว่า 50% ฟันโยก การติดเชื้อรุนแรง อาจส่งผลกระทบต่ออวัยวะอื่นผ่านกระแสเลือด เช่น หัวใจ ไต และตับ

อาการที่เจ้าของสังเกตได้

โรคปริทันต์มักไม่แสดงอาการในระยะต้น แต่เมื่อลุกลามขึ้น เจ้าของอาจสังเกตเห็น

• ลมหายใจมีกลิ่นเหม็น (Halitosis) — อาการที่เจ้าของสังเกตได้บ่อยที่สุด
• เหงือกแดง บวม หรือมีเลือดออกขณะแทะอาหาร
• น้ำลายไหลมากผิดปกติ หรือมีน้ำลายปนเลือด
• เคี้ยวอาหารเฉพาะข้างใดข้างหนึ่ง หรือกินได้ช้าลง
• ทิ้งอาหารแข็งหรืออาหารเม็ด หันมากินอาหารเปียกแทน
• หยุดแทะของเล่นหรือขนมที่เคยชอบ
• ฟันโยกหรือหลุด (ระยะรุนแรง)

สำคัญ: สัตว์เลี้ยงมีสัญชาตญาณซ่อนความเจ็บปวด ความไม่สบายในช่องปากจึงมักถูกมองข้ามไป

สาเหตุของโรคปริทันต์

โรคปริทันต์เกิดจากกระบวนการสะสมของแบคทีเรียในช่องปากที่เกิดขึ้นทุกวัน

เส้นทางของโรค: คราบแบคทีเรีย → หินปูน (calculus) → เหงือกอักเสบ → ร่องลึกใต้เหงือก → ทำลายเอ็นและกระดูก → ฟันโยก/หลุด

ปัจจัยเสี่ยงที่เร่งการเกิดโรค

• พันธุ์เล็กและพันธุ์ทอย เช่น ชิวาวา ปอมเมอเรเนียน มอลทีส — ฟันอัดแน่นทำให้คราบสะสมง่ายขึ้น
• อายุมากขึ้น — ความเสี่ยงสะสมตามปีที่ไม่ได้ทำความสะอาดฟัน
• ไม่ได้แปรงฟันหรือดูแลช่องปากสม่ำเสมอ
• โภชนาการไม่เหมาะสม

สัตวแพทย์วินิจฉัยและรักษาอย่างไร?

การตรวจช่องปากในสัตว์เลี้ยงที่ตื่นตัวมีข้อจำกัดมาก เพราะ 60% ของโครงสร้างฟันอยู่ใต้เหงือก สัตวแพทย์จึงต้องทำการตรวจและรักษาภายใต้การดมยาสลบ

COHAT — การทำความสะอาดฟันแบบมืออาชีพ

COHAT (Comprehensive Oral Health Assessment and Treatment) คือการตรวจสุขภาพช่องปากและทำความสะอาดฟันอย่างครอบคลุม ประกอบด้วย

• ถ่าย X-Ray ทั้งปาก เพื่อประเมินรากฟันและกระดูกใต้เหงือก
• ใช้ periodontal probe วัดความลึกของร่องรอบฟันทุกซี่
• ทำความสะอาดหินปูนทั้งเหนือและใต้เหงือก
• ขัดผิวฟันให้เรียบเพื่อลดการสะสมคราบในอนาคต

การรักษาตามระยะ

• ระยะ 1-2: COHAT + แนะนำการดูแลที่บ้าน
• ระยะ 3-4: อาจต้องถอนฟันที่เสียหายหนัก หรือผ่าตัดรักษาโพรงกระดูก

ทำไมต้องดมยาสลบ?

หลายเจ้าของสงสัยว่า "ทำความสะอาดฟันโดยไม่ดมยาสลบได้ไหม?" คำตอบคือ ไม่ได้ผลและอาจเป็นอันตราย

• การดมยาสลบจำเป็น เพราะการประเมินระยะโรคที่แม่นยำต้องอาศัย intraoral X-Ray และการใช้ periodontal probe ซึ่งทำไม่ได้ในสัตว์ที่ตื่นตัว
• การทำความสะอาดโดยไม่ดมยาสลบ ขูดได้เฉพาะผิวฟันที่มองเห็น ไม่สามารถเข้าถึงแบคทีเรียใต้เหงือกซึ่งเป็นสาเหตุหลักของโรค และให้ความรู้สึกที่ผิดว่า "ฟันสะอาดแล้ว" ทั้งที่ยังมีการอักเสบใต้เหงือก

เจ้าของดูแลที่บ้านได้อย่างไร?

• แปรงฟันทุกวัน ด้วยยาสีฟันสำหรับสัตว์เลี้ยงโดยเฉพาะ ห้ามใช้ยาสีฟันคน เพราะมีฟลูออไรด์และสารที่เป็นพิษต่อสัตว์
• เลือกผลิตภัณฑ์ดูแลช่องปาก VOHC-approved เช่น dental chew หรืออาหารสูตรพิเศษที่มีตรา VOHC (Veterinary Oral Health Council) เพื่อช่วยลดคราบ
• นำมาตรวจช่องปากทุกปี ขอให้สัตวแพทย์ตรวจช่องปากทุกครั้งที่มาพบ และวางแผน COHAT ตามที่แนะนำ
• เริ่มแต่เนิ่น ๆ ฝึกแปรงฟันตั้งแต่น้องยังเล็ก เพื่อให้คุ้นเคยกับกิจวัตรนี้

โรคปริทันต์ป้องกันได้ ด้วยการดูแลช่องปากสม่ำเสมอที่บ้านและการตรวจสุขภาพฟันกับสัตวแพทย์เป็นประจำ ทีมสัตวแพทย์ทันตกรรมของโรงพยาบาลสัตว์ทองหล่อพร้อมช่วยประเมินสุขภาพช่องปากของน้องและวางแผนการดูแลระยะยาวให้กับคุณ

สอบถามข้อมูลและนัดหมายสัตวแพทย์ โรงพยาบาลสัตว์ทองหล่อ

หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับสุขภาพสัตว์เลี้ยง หรือต้องการนัดหมายเข้ารับการตรวจ สามารถติดต่อเจ้าหน้าที่เพื่อสอบถามบริการ สาขา และตารางออกตรวจของสัตวแพทย์ได้ผ่านช่องทางต่อไปนี้

• นัดหมายสัตวแพทย์: คลิกเพื่อนัดหมาย

• LINE: @jaothonglor

• โทรศัพท์: 02-079-9999

• ค้นหาสาขา: โรงพยาบาลสัตว์ทองหล่อใกล้คุณ