ผ่าตัดต้อกระจกในสุนัขและแมว: ขั้นตอน การเตรียมตัว และการดูแลหลังผ่าตัด

สุนัขตาขุ่น เป็นต้อกระจกหรือแค่แก่ตัว? อาการ วิธีรักษา และผ่าตัด

เมื่อสุนัขอายุมากขึ้นแล้วเริ่มมีดวงตาขุ่น สีเทา หรือขาวขึ้น หลายคนอาจสงสัยว่า “เป็นต้อกระจกหรือแค่ตาขุ่นตามวัย?”

จริง ๆ แล้วอาการตาขุ่นสามารถเกิดได้จากหลายสาเหตุ ตั้งแต่การเปลี่ยนแปลงของเลนส์ตามอายุ ต้อกระจก โรคกระจกตา การอักเสบภายในลูกตา ไปจนถึงต้อหิน และแต่ละภาวะมีแนวทางดูแลแตกต่างกัน

หากสุนัขเริ่มตาขุ่นร่วมกับเดินชนสิ่งของ ลังเลเวลาเดินขึ้นลงบันได มองหาอาหารหรือของเล่นยากขึ้น หรือมีอาการตาแดง หรี่ตา และปวดตา ควรตรวจดวงตาเพื่อหาสาเหตุให้ชัดเจน

สุนัขแก่ตาขุ่น เป็นต้อกระจกหรือแค่แก่ตัว?

หนึ่งในภาวะที่มักทำให้เจ้าของสับสนกับต้อกระจก คือ Nuclear Sclerosis หรือ Lenticular Sclerosis ซึ่งเป็นการเปลี่ยนแปลงของเลนส์ตามอายุที่พบได้ในสุนัขสูงวัย

การดูด้วยตาเปล่าหรือจากภาพถ่ายเพียงอย่างเดียวอาจแยกสองภาวะนี้ได้ไม่แม่นยำ จึงควรตรวจด้วยเครื่องมือเฉพาะทาง

ตาขุ่นในสุนัขเกิดจากอะไรได้บ้าง?

นอกจากต้อกระจกและตาขุ่นตามวัยแล้ว ยังมีโรคอื่นที่ทำให้ดวงตาดูขุ่นได้ เช่น

• ต้อกระจก (Cataract) เลนส์ตาสูญเสียความใส ทำให้แสงผ่านไปยังจอประสาทตาได้น้อยลง
• Nuclear Sclerosis การเปลี่ยนแปลงของเลนส์ตามอายุ
• ต้อหิน (Glaucoma) ความดันภายในลูกตาสูง อาจทำให้ตาขุ่น ตาโต และมีอาการปวด
• การอักเสบภายในลูกตา (Uveitis) ทำให้ตาแดง เจ็บตา และอาจส่งผลต่อเลนส์
• โรคกระจกตา ความขุ่นเกิดบริเวณผิวด้านหน้าของดวงตา ไม่ใช่ที่เลนส์

ดังนั้น “ตาขาว” หรือ “ตาขุ่น” ไม่ได้หมายความว่าเป็นต้อกระจกทุกกรณี

อาการแบบไหนที่อาจบ่งบอกว่าสุนัขเป็นต้อกระจก?

เจ้าของอาจสังเกตได้จากอาการ เช่น

• รูม่านตาดูขาว ขุ่น หรือมีสีเทา
• เริ่มเดินชนสิ่งของ
• ลังเลก่อนขึ้นลงบันได
• ไม่มั่นใจเมื่อต้องเดินในพื้นที่ไม่คุ้นเคย
• มองหาของเล่นหรืออาหารได้ช้าลง
• ตกใจง่ายเมื่อมีคนหรือสิ่งของเข้ามาจากด้านข้าง
• สุนัขที่เป็นเบาหวานมีดวงตาขุ่นขึ้นอย่างรวดเร็ว

หากมีอาการตาแดง หรี่ตา ปวดตา ดวงตาดูโตผิดปกติ หรือการมองเห็นลดลงอย่างรวดเร็ว ควรตรวจโดยเร็ว เพราะอาจมีภาวะอักเสบหรือต้อหินร่วมด้วย

ต้อกระจกในสุนัขมีทั้งหมดกี่ระยะ?

ต้อกระจกสามารถแบ่งตามปริมาณของเลนส์ที่เกิดความขุ่นได้เป็น 4 ระยะ

ระยะของต้อกระจกเป็นเพียงหนึ่งในข้อมูลที่ใช้วางแผนรักษา การพิจารณาผ่าตัดยังต้องดูการมองเห็น จอประสาทตา ความดันลูกตา การอักเสบ และสุขภาพโดยรวมร่วมด้วย

ต้อกระจกรักษาหายได้ไหม?

ปัจจุบันยังไม่มียาหยอดตาหรือยารับประทานที่พิสูจน์แล้วว่าสามารถทำให้เลนส์ที่เกิดต้อกระจกกลับมาใสได้

หากต้อกระจกกระทบต่อการมองเห็นและดวงตายังเหมาะกับการรักษา การผ่าตัดนำเลนส์ที่ขุ่นออกด้วยวิธี PHACO หรือ Phacoemulsification เป็นแนวทางหลักที่ใช้เพื่อช่วยฟื้นการมองเห็น

ยาหยอดตาอาจถูกใช้ในบางกรณีเพื่อควบคุมการอักเสบหรือภาวะแทรกซ้อน แต่ไม่ได้ทำให้ต้อกระจกหายไป

ต้อกระจกต้องผ่าตัดทุกตัวไหม?

ไม่จำเป็นต้องผ่าตัดทุกตัว

หากต้อกระจกยังมีขนาดเล็ก ไม่กระทบต่อการใช้ชีวิต หรือสัตว์มีภาวะสุขภาพที่ทำให้ไม่เหมาะกับการวางยาสลบ สัตวแพทย์อาจแนะนำให้ติดตามอาการ วัดความดันภายในลูกตา และดูแลภาวะอักเสบตามความเหมาะสม

แต่หากต้อกระจกเริ่มกระทบการมองเห็น การประเมินเพื่อผ่าตัดตั้งแต่ยังไม่มีภาวะแทรกซ้อนรุนแรงมักช่วยให้สามารถวางแผนการรักษาได้ง่ายกว่า

ถ้าไม่ผ่าตัดต้อกระจกจะเกิดอะไรขึ้น?

ต้อกระจกบางชนิดสามารถลุกลามจนการมองเห็นลดลงอย่างมาก และต้อกระจกที่อยู่เป็นเวลานานอาจสัมพันธ์กับภาวะแทรกซ้อน เช่น

• การอักเสบภายในลูกตาจากเลนส์
• ต้อหิน
• เลนส์ตาเคลื่อน
• จอตาหลุดลอก
• อาการปวดตาเรื้อรัง

สัตว์ที่ไม่เหมาะกับการผ่าตัดจึงยังควรได้รับการติดตามสุขภาพดวงตาอย่างต่อเนื่อง

ก่อนผ่าตัดต้อกระจกต้องตรวจอะไรบ้าง?

ก่อนพิจารณาการผ่าตัด สัตวแพทย์จะประเมินว่าเมื่อนำต้อกระจกออกแล้ว ดวงตามีโอกาสกลับมาใช้งานได้หรือไม่ รวมถึงประเมินความพร้อมต่อการวางยาสลบ

การตรวจอาจประกอบด้วย

ตรวจดวงตาโดยละเอียด

ตรวจเลนส์ กระจกตา ม่านตา ช่องหน้าลูกตา รวมถึงภาวะอักเสบหรือโรคตาอื่นที่อาจมีผลต่อการผ่าตัด

วัดความดันภายในลูกตา

เพื่อประเมินความผิดปกติของความดันตาและคัดกรองต้อหิน

ตรวจ ERG

Electroretinography หรือ ERG ใช้ประเมินการทำงานของจอประสาทตา เพราะแม้จะนำต้อกระจกออกแล้ว หากจอประสาทตาไม่ทำงาน การมองเห็นอาจไม่สามารถกลับคืนมาได้

อัลตราซาวนด์ลูกตา

ใช้ตรวจโครงสร้างด้านหลังเลนส์ในกรณีที่ต้อกระจกบดบังจนไม่สามารถมองเห็นจอประสาทตาได้โดยตรง

ตรวจสุขภาพก่อนวางยาสลบ

อาจประกอบด้วยการตรวจร่างกาย ตรวจเลือด และการตรวจเพิ่มเติมตามอายุ โรคประจำตัว และภาวะของสัตว์แต่ละตัว

สำหรับสุนัขที่เป็นเบาหวาน ควรควบคุมระดับน้ำตาลและสุขภาพโดยรวมให้คงที่ก่อนวางแผนผ่าตัด

ผ่าตัดต้อกระจกด้วยวิธี PHACO คืออะไร?

PHACO หรือ Phacoemulsification เป็นการใช้พลังงานอัลตราซาวนด์สลายเนื้อเลนส์ที่เกิดความขุ่นให้เป็นชิ้นเล็ก ๆ แล้วดูดออกผ่านแผลผ่าตัดขนาดเล็ก

หลังนำเลนส์เดิมออก สัตวแพทย์อาจใส่ เลนส์ตาเทียม หรือ Intraocular Lens (IOL) เพื่อช่วยให้การโฟกัสของภาพดีขึ้น หากโครงสร้างดวงตาเหมาะสม

สัตว์บางตัวสามารถผ่าตัดทั้งสองข้างในการวางยาสลบครั้งเดียว ขณะที่บางตัวอาจเหมาะกับการผ่าตัดเพียงข้างเดียว ขึ้นอยู่กับสุขภาพของดวงตาแต่ละข้าง

ผ่าตัดต้อกระจกสุนัขราคาเท่าไหร่?

แพ็กเกจผ่าตัดต้อกระจกของโรงพยาบาลสัตว์ทองหล่อ มีรายละเอียดเบื้องต้นดังนี้

แพ็กเกจรวมค่าวิสัญญีและห้องพักผู้ป่วยในทั่วไป 2 คืนตามเงื่อนไขที่กำหนด แต่ไม่รวมค่าใช้จ่ายในการตรวจและวางแผนก่อนผ่าตัด

ค่าใช้จ่ายจริงขึ้นอยู่กับผลตรวจ จำนวนข้างที่ผ่าตัด สุขภาพของสัตว์ และรายการรักษาเพิ่มเติม

ผ่าตัดต้อกระจกมีโอกาสสำเร็จเท่าไหร่?

ในสุนัขที่ได้รับการคัดเลือกอย่างเหมาะสมและไม่มีภาวะแทรกซ้อนสำคัญ มีรายงานผลสำเร็จของการผ่าตัดต้อกระจกประมาณ 80–90%

ผลลัพธ์ของแต่ละตัวขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย ได้แก่

• การทำงานของจอประสาทตา
• ระยะและสภาพของต้อกระจก
• การอักเสบภายในลูกตา
• ความดันลูกตา
• โรคประจำตัว
• ความพร้อมต่อการวางยาสลบ
• การหยอดยาและกลับมาตรวจตามนัด

สำหรับแมว ต้องประเมินสาเหตุของต้อกระจกและโรคตาที่เกิดร่วมกันเป็นรายตัว

หลังผ่าตัดต้อกระจก สุนัขจะมองเห็นเมื่อไหร่?

สัตว์บางตัวอาจเริ่มตอบสนองต่อการมองเห็นดีขึ้นภายใน 24–48 ชั่วโมงแรก หลังผ่าตัด แต่ไม่ได้หมายความว่าดวงตาฟื้นตัวสมบูรณ์แล้ว

ในช่วงหลายสัปดาห์หลังผ่าตัดยังต้องติดตามการอักเสบ ความดันลูกตา และการสมานของแผลอย่างใกล้ชิด

โดยทั่วไปเจ้าของต้องหยอดยาอย่างสม่ำเสมอ ใส่ปลอกคอกันเกา จำกัดการวิ่ง กระโดด หรือเล่นรุนแรง และกลับมาตรวจตามวันที่สัตวแพทย์กำหนด

ดูแลหลังผ่าตัดต้อกระจกอย่างไร?

หลังผ่าตัดควรดูแลตามแผนที่ทีมสัตวแพทย์กำหนดอย่างเคร่งครัด ได้แก่

• ใส่ Elizabeth Collar เพื่อป้องกันการเกาหรือขยี้ตา
• หยอดตาและให้ยาตรงเวลา
• ไม่ลดหรือหยุดยาเอง
• จำกัดการวิ่ง กระโดด และกิจกรรมรุนแรง
• ป้องกันน้ำหรือสิ่งสกปรกเข้าดวงตา
• กลับมาตรวจความดันลูกตาและการอักเสบตามนัด

ระยะพักฟื้นของสัตว์แต่ละตัวแตกต่างกันตามสภาพดวงตา การผ่าตัด และภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้น

อาการหลังผ่าตัดแบบไหนควรรีบติดต่อโรงพยาบาล?

ควรติดต่อโรงพยาบาลหากพบว่า

• ดวงตาแดงหรือบวมเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว
• หรี่ตา ปิดตา หรือมีอาการปวด
• กระจกตาขุ่นขึ้น
• ดวงตาดูโตผิดปกติ
• มีเลือด หนอง หรือสารคัดหลั่งผิดปกติ
• การมองเห็นลดลงอย่างกะทันหัน
• ขยี้ตารุนแรงหรือปลอกคอกันเกาหลุด